ابوبکر محمد زکریای رازی( 251 ه.ق - 313 ه.ق) پزشک، فیلسوف و شیمی دان ایرانیکه از آثار ماندگاری در زمینه پزشکی و شیمی و فلیفه نوشته است و به عنوان کاشف الکل و جوهر گوگرد (اسید سولفوریک) مشهور است.

به گفته جرج سارتن، پدر تاریخ علم، رازی بزرگترین پزشک اسلام قرون وسطی بود. این دانشمند ایرانی از آنجا که کتابهای خود را به زبان عربی می نوشت، نزد غریبان به جالینوس عرب نیز مشهور بوده است. به پاس زحمات فراوان رازی در داروسازی روز پنجم شهریور ماه (27 اوت)، روز بزرگداشت زکریای رازی شیمی دان بزرگ ایرانی و روز داروسازی نام گذاری شده است.

زندگی

نام وی محمد و نام پدرش زکریا و کنیه اش ابوبکر است. مورخان شرقی در کتاب هایشان او را محمد بن زکریای رازی خوانده اند، اما اوروپاییان و مورخان غربی از او به نام های رازس و الرازی در کتاب های خود یاد کرده اند. به گفته ابوریحان بیرونی وی در شعبان سال 251 هجری (865 میلادی) در ری زاده شد و دوران کودکی و نوجوانی و جوانی اش در این شهر گذشت. چنین شهرت دارد که در جوانی عود می نواخته و گاهی شعر می سروده است. بعد ها به زر گری و سپس به کیمیا گری روی آورد. وی در سنین بالا علم طب را آموخت. بیرونی معتقد است او در ابتدا به کیمیا اشتغال داشته و پس از آن که در این راه چشمش در اثر کار زیاد با مواد تند و تیزبو آسیب دید، برای درمان چشم به پزشکی روی آورد. در کتاب های مورخان اسلامی آمده است که رازی طب را در بیمارستان بغداد آموخته است، در آن زمان بغداد مرکز بزرگ علمی دوران و جانشین دانشگاه جندی شاپور بوده است و رازی برای آموختن علم بع بغداد سفر کرد و مدتی نامعلوم در آنجا اقامت گزید و به تحصیل علم پرداخت و سپس ریاست بیمارستان «مهتضدی» را بر عهده گرفت. پس از مرگ معتضد خلیفه عباسی، به ری بازگشت و عهده دار ریاست بیمارستان ری شد و تا پایان عمر در این شهر به درمان بیماران مشغول بود. رازی در آخرش عمرش نابینا شد، درباره علن نابینا شدن او روایت های مختلفی وجود دارد، بیرونی سبب کوری رازی را کار کداوم با واد شیمیایی چون بخار جیوه می داند.

رازی در تاریخ بین 5 شعبان 313 ه.ق الی 313 ه.ق، در ری وفات یافته است. مکان اصلی آرامگاه رازی نامعلوم است.

پزشکی

رازی طبیب حاذق و پزشک عالی قدر بود و در زمان خود شهرت بسزایی داشت. رازی از زمره پزشکانی است که بعضی از عقاید وی در درمان طب امروزی نیز به کار می رود، مخصوصا در درمان بیماران با مایعات و غذا. پزشکان و محققین از کتاب ها و رسالات رازی در سده های متمادی بهره برده اند. ابن سینا رازی را در طب بسیار عالی مقام می داند و می توان گفت برای تالیف قانون از الحاوی رازی استفاده فراوان کرده است.

شیمی و داروسازی

رازی تحصیل شیمی را پیش از پزشکی شروع کرده است و در آن آثاری چشم گیر از خود برجا گذاشته است. عمده تاثیر رازی در شیمی طبقه بندی او از مواد است. او نخستین کسی بود که اجسام را به گروه جمادی، نباتی و حیوانی تقسیم کرد. وی پایه گذار شیمی نوین است؛ با وجود آنکه کیمیا گری را باور دارد. « هر چند که بعضی از کیمیا گران معاصر در ایران نوعی از تبذل ناقص فلزات را به طلا «تبدل رازی» می نامند. ولی چون رازی از دیدگاه مراحل بعدی علم در نظر گرفته شود، باید او را یکی از بنیان گذاران علم شیمی بدانیم» در کتاب «سرّالاسرار» او می خوانیم که مواد را به دسته فلز و شبه فلز ( به گفته او جسد و روح) تقسیم می کند و اگر در این زمینه اشتباهاتی می کند، چندان گریزی از آن ندارد. برای نمونه جیوه را شبه فلز می خواند در صورتی که فلز بودن جیوه اکنون آشکار است.